วันนี้เราจะมาบอกถึงความแตกต่างของจุลินทรีย์ Bacillus subtilis ในภาคเกษตรกรรมและประมง โดย Bacillus subtilis เป็นแบคทีเรียแกรมบวก ที่มีความสามารถในการสร้างสปอร์ที่ทนทานต่อสภาวะแวดล้อมไม่เหมาะสม ด้วยคุณสมบัติในการผลิตสารทุติยภูมิ(สารอินทรีย์ที่สิ่งมีชีวิตผลิตขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะทาง โดยเฉพาะการ "เอาตัวรอด")และเอนไซม์ที่หลากหลาย ส่งผลให้ B. subtilis ถูกนำมาใช้ประโยชน์อย่างแพร่หลาย
ทั้งในฐานะสารชีวภัณฑ์ควบคุมโรคพืช (Biological Control Agent) และจุลินทรีย์บำบัดน้ำ (Probiotic/Bioremediation) ซึ่ง Bacillus subtilis สำหรับการควบคุมโรคทางใบ (Phyllosphere Competitor)อยู่ใน subsp. inaquosorum ที่ยับยั้งเชื้อราและแบคทีเรียก่อโรคบนส่วนบนของพืช มีกลไกการทำงานที่ซับซ้อนและเฉพาะเจาะจงคือ
1.กลไกการยับยั้ง สายพันธุ์กลุ่มนี้มีความสามารถสูงในการสังเคราะห์สารปฏิชีวนะในกลุ่ม Lipopeptides เช่น Iturin, Surfactin และ Fungicin ซึ่งมีคุณสมบัติทำลายผนังเซลล์และขัดขวางการงอกของสปอร์เชื้อรา
2.การแก่งแย่งพื้นที่และสารอาหาร จุลินทรีย์จะเข้ายึดครองพื้นที่บริเวณผิวใและแย่งชิงสารอาหารทำให้เชื้อโรคไม่สามารถตั้งตัวหรือขยายจำนวนได้
3.การชักนำให้พืชสร้างความต้านทาน จุลินทรีย์บนใบสามารถกระตุ้นให้พืชหลั่งสารเคมีเพื่อป้องกันตัวเองล่วงหน้าได้
4.ความทนทานต่อสภาวะแวดล้อม สายพันธุ์กลุ่มนี้มักถูกคัดเลือกมาให้มีความทนทานต่อรังสี UV และการเปลี่ยนแปลงของความชื้นในอากาศที่รุนแรง
Bacillus subtilis สำหรับการย่อยสลายสารอินทรีย์ในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ (Organic Degradation) อยู่ใน subsp. Subtilis ซึ่งจะนิยมใช้ด้านการประมง ช่วยย่อยสลายโปรตีนที่มาจากเศษอาหารที่กินเหลือและมูลสัตว์ที่มีการสะสมอยู่ใต้ก้นบ่อ คุณสมบัติจึงต้องมีการเน้นการผลิตเอนไซม์กลุ่ม Protease ในปริมาณสูงเพื่อย่อยสลายพันธะโปรตีน รวมถึงเอนไซม์ Amylase และ Cellulase เพื่อเปลี่ยนสารอินทรีย์โมเลกุลใหญ่ให้กลายเป็นสารอาหารขนาดเล็กเพื่อลดการเกิดก๊าซพิษ เช่น แอมโมเนีย ไนไตรท์ ก๊าสไข่เน่า ลดการเกิดปลาลอยหัวและน็อคตาย
Bacillus subtilisที่ทางบริษัทจำหน่ายที่ใช้ในพืชคือ ไบโอเซนเซอร์ ช่วยป้องกันและกำจัดเชื้อราทางใบเช่นราสนิม ราดำ ราแป้ง อัตราการใช้ 50 กรัม/น้ำ 20 ลิตร และที่ใช้ในบ่อกุ้ง บ่อปลา บ่อบำบัดน้ำ เพื่อย่อยสลายโปรตีนใต้ก้นบ่อ กำจัดกลิ่นเหม็นคือ บาซิลลัสMT อัตราการใช้ 1 กิโลกรัม/พื้นที่ 1 ไร่
หากสนใจข้อมูลเพิ่มเติมหรือต้องการปรึกษาปัญหาด้านการเกษตรปลอดสารพิษ ติดต่อสอบถามได้ที่
บทความโดย นางสาวธารหทัย จารุเกษตรพร
ตำแหน่งนักวิชาการเกษตร บริษัทไทยกรีนอะโกร
