หลายคนอาจคิดว่า…
เมื่อสารป้องกันกำจัดเชื้อราฆ่าเชื้อได้แล้ว ก็น่าจะฆ่าได้ทุกระยะของเชื้อรา
แต่ผลการวิจัยกลับพบว่า ไม่ใช่เสมอไป
แม้ mancozeb จะยับยั้งการงอกของสปอร์เชื้อราขาว (Beauveria bassiana) ได้ 100% แต่เส้นใยที่เจริญอยู่ก่อนแล้วกลับยังสามารถเติบโตต่อได้ แม้จะช้าลงก็ตาม
🌱 เพราะ “สปอร์” กับ “เส้นใย” ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน
เชื้อรามีหลายช่วงของการเจริญเติบโต
🔹 สปอร์ เปรียบเสมือน “เมล็ดพันธุ์”
เป็นระยะที่เพิ่งเริ่มต้นชีวิต จึงมีความไวต่อสารเคมีสูงมาก
เมื่อสัมผัสกับ mancozeb ตั้งแต่ก่อนงอก
ผลคือ…
❌ ไม่พบการงอกของสปอร์เลย (0 cfu/plate)
🌿 แต่เส้นใยคือเชื้อราที่เติบโตแล้ว
ต่างจากสปอร์
เส้นใย เป็นโครงสร้างที่เจริญสมบูรณ์กว่า
มีระบบการทำงานและความทนทานต่อสภาพแวดล้อมมากกว่า
จึงไม่ได้ถูกหยุดการเจริญทั้งหมด
ผลการทดลองพบว่า
แม้จะเติบโตช้ากว่าปกติ แต่ยังสามารถขยายตัวได้
วันที่ 7 มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.09 ซม.
วันที่ 14 เพิ่มเป็น 2.69 ซม.
แสดงให้เห็นว่า mancozeb ชะลอการเจริญของเส้นใยได้มาก แต่ไม่สามารถหยุดได้ทั้งหมด
🔬 วิธีการทดลองก็มีส่วนสำคัญ
อีกเหตุผลหนึ่งมาจาก การออกแบบการทดลอง
การทดสอบ “สปอร์”
นักวิจัยนำ สปอร์เดี่ยว ไปกระจายบนอาหารที่ผสม mancozeb โดยตรง
สปอร์จึงสัมผัสสารเคมีตั้งแต่เริ่มต้น ทำให้ไม่สามารถงอกได้เลย
แต่การทดสอบ “เส้นใย”
นักวิจัยใช้ ชิ้นวุ้นที่มีเส้นใยเชื้อราซึ่งเจริญแข็งแรงอยู่แล้ว วางลงบนอาหารที่ผสมสารเคมี
จึงเปรียบเสมือนต้นไม้ที่โตแล้ว มากกว่าเมล็ดที่เพิ่งเริ่มงอก
แม้จะได้รับผลกระทบ แต่ยังสามารถค่อย ๆ แผ่เส้นใยออกไปได้บ้าง
🌾 สิ่งที่เกษตรกรควรรู้
งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นว่า
การใช้สารเคมีกับชีวภัณฑ์ ไม่ควรพิจารณาเพียงว่า “ใช้ได้” หรือ “ใช้ไม่ได้”
แต่ควรดูว่า
✅ สารเคมีมีผลต่อระยะใดของเชื้อรา
✅ มีผลต่อการงอกของสปอร์หรือไม่
✅ มีผลต่อการเจริญของเส้นใยมากน้อยเพียงใด
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้วางแผนการใช้ชีวภัณฑ์ร่วมกับสารเคมีได้เหมาะสมยิ่งขึ้น และลดโอกาสที่ประสิทธิภาพของเชื้อราจะลดลงโดยไม่จำเป็น
💚 สรุป
Mancozeb สามารถยับยั้งการเริ่มต้นชีวิตของเชื้อราขาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถหยุดเส้นใยที่เจริญอยู่ก่อนแล้วได้ทั้งหมด
ความแตกต่างนี้เกิดจากทั้ง ธรรมชาติของเชื้อราในแต่ละระยะการเจริญ และ วิธีการทดลองในห้องปฏิบัติการ
การเข้าใจกลไกเหล่านี้ จะช่วยให้เลือกใช้ชีวภัณฑ์และสารเคมีได้อย่างเหมาะสม และสนับสนุนการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (IPM) อย่างมีประสิทธิภาพ
📖 หากคุณสนใจองค์ความรู้ด้านชีวภัณฑ์ จุลินทรีย์ และงานวิจัยการเกษตรที่นำไปใช้ได้จริง อย่าลืมติดตามเพจของเรา เพื่ออัปเดตข้อมูลที่เชื่อถือได้จากงานวิจัยอย่างต่อเนื่อง
📚 เครดิตแหล่งข้อมูล
จันทิมา จันทนพิมพ์, ศิวิลัย สิริมังครารัตน์ และ วีระศักดิ์ ศักดิ์ศิริรัตน์. ผลของสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชต่อการเจริญและประสิทธิภาพของเชื้อราขาว Beauveria bassiana (Balsamo) Vuillemin ในการควบคุมเพลี้ยแป้งสีชมพูมันสำปะหลัง. วารสารวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ปีที่ 43 ฉบับที่ 3 (2558).
บทความโดย : THAI GREEN AGRO