เมื่อพูดถึง “ซีโอไลต์” หลายคนอาจคุ้นกับการนำมาใช้ร่วมกับปุ๋ยในนาข้าว แต่ความจริงแล้ว มีงานวิจัยทดลองใช้ซีโอไลต์กับพืชอีกหลายชนิด ตั้งแต่
ข้าวโพด คาโนลา ทานตะวัน ไปจนถึงพืชผัก
จุดน่าสนใจจึงไม่ใช่ว่า “ซีโอไลต์เป็นปุ๋ยสำหรับพืชชนิดใด” แต่คือคุณสมบัติของแร่ชนิดนี้ที่สามารถเข้ามาช่วย จัดการน้ำและธาตุอาหารบริเวณราก ได้ดีขึ้น
🔬 งานวิจัยในพืชชนิดอื่นพบอะไรบ้าง?
🌽 ข้าวโพด
มีการศึกษาการใช้คลินอปติโลไลต์ร่วมกับปุ๋ยในดิน โดยพบศักยภาพในการเพิ่มความพร้อมใช้และการดูดใช้ธาตุอาหาร รวมถึงผลผลิตในสภาพดินที่เหมาะสม งานหนึ่งในดินกรดยังทดลองลดปุ๋ยลงเหลือ 75% แล้วใช้ซีโอไลต์ร่วมในการจัดการธาตุอาหารด้วย
🌼 คาโนลา
การทดลองในดินทรายพบว่า ซีโอไลต์ช่วยลดการสูญเสียไนโตรเจนจากการชะล้าง และสัมพันธ์กับการดูดใช้ไนโตรเจนและผลผลิตที่เพิ่มขึ้น โดยผลลัพธ์เปลี่ยนแปลงตามอัตราปุ๋ยและอัตราซีโอไลต์ที่ใช้
🌻 ทานตะวัน
เมื่อใช้ซีโอไลต์ร่วมกับมูลโคในดินทราย งานทดลองพบทั้งการเพิ่มผลผลิตเมล็ดและมวลแห้ง การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ และการลดการชะล้างไนเตรต ขณะที่การสูญเสียฟอสฟอรัสก็ลดลงเช่นกัน
🥬 ผักเคล
งานวิจัยปี 2024 ทดลองใช้ซีโอไลต์ที่เติมแอมโมเนียมและโพแทสเซียมไว้ในโครงสร้าง พบว่าพืชเจริญเติบโตได้ดีขึ้นเมื่อเทียบกับชุดควบคุม และวัสดุปลูกสามารถเก็บน้ำได้มากขึ้นในบางช่วงของการทดลอง
แล้วทำไมซีโอไลต์จึงใช้กับพืชได้หลากหลาย?
หัวใจอยู่ที่โครงสร้างที่มีรูพรุนและความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุ ทำให้ซีโอไลต์สามารถช่วย ยึดกักธาตุอาหารบางชนิด เช่น แอมโมเนียมและโพแทสเซียม ไว้บริเวณราก ลดโอกาสสูญเสียเร็วเกินไป และช่วยให้ธาตุอาหารอยู่ในระบบดิน–พืชได้นานขึ้น
แนวคิดนี้สอดคล้องกับงานวิจัยในข้าวที่เราศึกษาก่อนหน้า ซึ่งพบว่าซีโอไลต์ช่วยเพิ่มความพร้อมใช้ของไนโตรเจนและโพแทสเซียม โดยเฉพาะช่วงเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ พร้อมกับเพิ่มการดูดใช้ไนโตรเจน ดัชนีพื้นที่ใบ และชีวมวลของข้าว
⚠️ แต่มีเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม
“ใช้ได้กับหลายพืช” ไม่ได้หมายความว่าใช้อัตราเดียวกันได้ทุกพืช
งานวิจัยแต่ละชนิดใช้ซีโอไลต์ต่างอัตรา ต่างชนิดดิน ต่างสูตรปุ๋ย และต่างระบบน้ำ ดังนั้น อัตรา 10 ตัน/เฮกตาร์ หรือประมาณ 1.6 ตัน/ไร่ จากการทดลองในนาข้าว ไม่ควรถูกนำไปใช้กับข้าวโพด ผัก หรือไม้ผลโดยอัตโนมัติ
🌱 สิ่งที่ควรคิดจึงไม่ใช่ “ใส่ซีโอไลต์เยอะเท่าไรยิ่งดี” แต่คือ “ดินของเราเสียธาตุอาหารและน้ำอย่างไร แล้วควรใช้ซีโอไลต์เท่าไรจึงเหมาะสม”
การเริ่มจากการวิเคราะห์ดิน ทดลองในพื้นที่เล็ก และปรับอัตราให้สัมพันธ์กับชนิดพืช ปุ๋ย และระบบน้ำ จะช่วยให้เราใช้ประโยชน์จากซีโอไลต์ได้อย่างมีเหตุผลมากกว่า เพราะเกษตรที่ยั่งยืน ไม่ได้เริ่มจากการใส่ปัจจัยการผลิตให้มากขึ้นเสมอไป แต่อาจเริ่มจาก “ทำอย่างไรให้สิ่งที่ใส่ลงไป สูญเสียน้อยลง และพืชนำไปใช้ได้คุ้มค่าขึ้น”
บทความโดย : THAI GREEN AGRO